د خاورې ترټولو زیات وچ کثافت او د لمدبل مشخص مقدار

د خاورې ترټولو زیات وچ کثافت او د لمدبل مشخص مقدار

د خاورې ترټولو زیات وچ کثافت او د لمدبل مشخص مقدارMaximum Dry Density and Optimum Moisture Content of Soil

د خاورې د لمدبل مشخص مقدار او ترټولو زیات وچ کثافت ترمنځ اړیکه د خاورې د تخته کیدو له منحنی څخه ترلاسه کیږي.د خاورې د تخته کیدو منحنې د سټنډرډ پروکتور ازمایښنت (Standard Proctor Compaction Test) څخه ترلاسه کیږي.دا اړیکه د اوبو هغه مشخص مقدار مالومولو کې مرسته کوي په کوم کې چې د تخته کیدو له لارې دخاورې ترټولو زیات وچ کثافت ترلاسه کیږي.
دخاورې لمدبل مشخص مقدار او ترټولو زیات وچ کثافت ولې غوښتل کیږي.Why Maximum Dry Density and Optimum Moisture Content of Soil is Required?
په ساختماني ساحه کې خاوره باید پوره استحکام ولري څو بارونه له ساختمان څخه تهداب ته په مطمن شکل انتقال کړي پرته له دې چې د جوړونې او خدمت ترسره کولو پرمهال نشست وکړي.د خاورې دا خاصیت د څیړنیزو پروسو له مخې په ساحه کې ازمایښت کیږي.نو ساختماني ساحه د ساحې د څیړنیز راپور په اساس تخته کیږي.د ساحې د تخته کیدو اندازه له یوې ساحې بلې ته توپیر کوي.ددې لپاره چې د خاورې د تخته کیدو اندازه او د تخته کیدو لپاره د مشخص اوبو مقدار مالوم شي د اړونده ساخې دخاورې د تخته کیدو ازمایښت باید په لابراتوار کې ترسره شي .
د خاورې دترټولو زیات وچ کثافت او مشخص لمدبل مقدار مالومول. Determination of Maximum Dry Density and Optimum Moisture Content of Soil
سټنډرډ پروکتور تخته کیدو ازمایښت یو له ابتدايي کاریدونکو میتودونو دی چې دخاورې وچ کثافت مالومولو لپاره کاریږي.دا ازمایښت د پروکتور لخوا په ۱۹۳۳ کال کې منځ ته راوړل شو.ددې په وسایلو کې ستڼډرډ قالب دی چې ۴ inداخلي لري.ددې قالب موثر لوړوالی ۴٫۶ in دی .ددې قالب ترټولو زیات ظرفیت ۱/۳ فوټ مکعب دی .

Fig.1: Standard Proctor Test Apparatus (Mold and Rammer)
دا قالب په بیخ کې یو لرې کیدونکی پلیټ هم لري.د قالب بره برخه دوه انچه لوړوالي سره کالرونه (collar)لري چې لرې کیدو وړ دي.په قالب کې خاوره په درې طبقو کې وراچول کیږي چې هره طبقه یې ۲۵ ځلې تپککاري شي.دا تپککاري د ۵٫۵ پونډ څټک په واسطه تخته شي چې له ۱۲ لوړوالي پرې وارد شي.هندي سټنډرډ IS:2720 (Part VII) دپروکتور ازمایښت په وسایلو کې یو شمیر تعدیلونه منځ ته راوړي.ددې سټنډرډ له مخې د قالب قطر ۱۰۰mm او لوړوالی یې ۱۲۷٫۳mm دی.د قالب ظرفیت ۱۰۰۰ml دی.

Fig.2: Standard Proctor Test of Soil
کاریدونکی څټک ۲٫۶kg کتله لري .په دې باندې له ۳۱۰mm ارتفاع څخه پرې راوغورځول شي .په دې هندې قالب کې د لرې کیدونکي کالر لوړوالی ۶۰mm وي.په یو شمیر حالاتو کې ،د خاورې اخستل شوې نمونه کیدای شي د ۴٫۷۵mm غلبیل په مخ پاتې شي .که دا مقدار له ۲۰% زیات شي نو بیا د غټ داخلي قطر لرونکی قالب باید وکارول شي چې کیدای شي ۱۵۰mm داخلي قطر لرونکی قالب وي.دا قالب ۱۲۷٫۳mm لوړوالی او ۲۲۵۰ml ظرفیت لري.

د سټنډرډ پروکتور ازمایښت لپاره پروسیجر . Procedure for Standard Proctor Test
د سټنډرډ پروکتور ازمایښت په لاندې ډول دی.
۱٫ ۳kg خاورې نمونه واخستل شي.د خاورې وزن باید به ازاده هوا کې وچیدو وروسته ۳kg وي.معمولا دا خاوره له ۴٫۷۵mm غلبیل تیریږي.که خاوره میده دانه نه وي ۴% اوبه ورسره علاوه کیږي. که خاوره میده دانه وي ۸% اوبه ورسره ورزیاتیږي.دورعلاوه شوو اوبو مقدار باید له مشخص اوبو مقدار څخه کم وي. کله چې خاورې اوبه ورزیاتې شي هغه ښه مخلوط کیږي او په لمده ټوټه کې پوښل کیږي.دا نمونه له ۱۵ تر ۳۰ دقیقو پورې څنګ ته کیښودل کیږي .
۲٫ د بیلابیلو خاورو لپاره د مشخص اوبو مقدار(Optimum Water Content) اندازه فرق کوي ،د شګې لپاره له ۶ تر ۱۰% د شګې سلټ او سلټي شګې لپآره له ۸ تر ۱۲% د سلټ لپاره له ۱۲ تر ۱۶% او د کلی لپاره له ۱۴ تر ۲۰% پورې دی .
۳٫ اوس د ازمایښت وسایل د قالب په پرمنځلو سره چمتو کیږي.قالب ښه وچ کیږي او لږ شان ګریس هم ورکول کیږي.قالب له بیخ سره یوځای پرته له کالره وزن کیږي چې فرض کو دې وزن ته Wm وایو .
۴٫ قالب دپلیت لپاسه کیښودل کیږي او تر یو پر درې ۱/۳ برخو پورې له لمدې خاورې ډکیږي .دا طبقه ۲۵ ځلې تپککاري کیږي.څټک پرې له ۳۱۰mm ارتفاع راغورځول کیږي.د تپک کارۍ په وخت باید ټوله سطحه یو شان تپک کاري شي
۵٫ ورپسې دویمه طبقه اچول کیږي ،وړاندې له دې چې دویمه طبقه خاوره واچول شي لومړۍ طبقه هواره شي ،اوس دویمه طبقه دوه پرې برخو پورې واچول شي.دا هم تپک کاري شي د څټک په واسطه .
۶٫ اوس دریمه طبقه واچول شي ،وروستۍ طبقه باید له قالب راووځي کالر ته.دا راوتلې برخه باید له ۶mm زیاته نه وي.
۷٫ د خاورې او کالر ترمنځ اتصال په قالب کې د کالر تاو کولو په واسطه پرې کړای شي.اوس کالر راوویستل شي او خاورې بره برخه وتوږل شي او لیول شي.
۸٫ له بیخ پلیټ او تخته شوې خاورې سره یوځای د قالب کتله مالومه کړای شي چې دیته فرضا Wms وایو .نو د خاورې کتله به Ws شۍ.
Ws = Wm -Wms
۹٫ د تخته شوې خاورې کتله او قالب حجم د خاورې پړسیدلی کثافت ورکوي.له پړسیدلی کثافت وچ کثافت کیدای شي د اوبو مقدار w لپآره پیداا شي.
۱۰٫ هره مرحله کیدای شي له یو تر نهو د اوبو مقدار زیاتیدو ۲ تر ۳% بیا ځلې تکرار شي.هر ازمایښت به داوبو مقدارونو او خاورې وچ کثافت لپاره بیلابیل قیمتونه ورکړي.له پورته قیمتو د تخته کیدو منحني ترلاسه کیږي.
د منحني لپاره محاسبه .\
د تخته شوې خاورې وزن ws\ په ګرام سره .،Ws = Wm -Wms
پړسیدلی کثافت p
P=Ws/v
وچ کثافت pd=p/1+w

د خاورې تخته کیدو منحنی – ترټولو زیات وچ کثافت او اوبو مشخص مقدار.Compaction Curve of Soil – Maximum Dry Density and Optimum Water Content
د تخته کیدو منحنی د اوبو مقدار x محور او اړونده وچ کثافت y ترمنځ جوړیږي.په لومړیو کې به وچ کثافت د اوبو مقدار په زیاتیدو سره زیات شي ،یوځلې چې مشخصې نقطې ته ورسیږي بیا بیا به وچ کثافت په کمیدو شروع وشي.د خاورې د تخته کیدو منحنې ترټولو جګې نقطې ته ترټولو زیات وچ کثافت قیمت وايي.په دې نقطه کې د اوبو مقدار ته اوبو مشخص مقدار یا (O.W.C) یا د لمدبل مشخص مقدار(O.M.C). وایي.له OMC څخه ټیټ اوبو مقدار لپاره خاوره سخته ده کوم چې زیات تخلل لري ،همدا ټیټ وچ کثافت درلودو لامل دی.

کله چې اوبو زیاتیدو سره دخاورې ذرات غوړ شي ،د خاورې ذرات سره متراکم شي او کثافت لوړ شي ، له OMC وراخوا د اوبو زیاتیدل به وچ کثافت راکم کړي یا به هیځ اثر پرې ونه کړي. په ګرافونو کې صفر هوا خالیګا یا ۱۰۰% مشبوع خط ښودل شوی .دا په دې نظریه ولاړ دی چې وچ کثافت هغه وخت منځ ته راځي چې خاوره ۱۰۰% مشبوع وي.خو په عمل صفر خالیګاوې په خاوره کې حقیقي خبره نه ده ،ځکه خاوره هیڅکله ۱۰۰% نه مشبوع کیږي. وچ کثافت کیدای شي د لاندې فورمول څخه هم پیداکیږي.
Pd max= G(pw)/1+wG
أG د جامدې برخې مخضوصه وزن ، pw = د اوبو کتلوی کثافت ، w د اوبو مقدار .

انجینر فرید عاطف




t