د اوبو ناعادلانه وېش یوه نړیواله ستونزه ده، د حل لپاره یې باید څه وکړو؟

د اوبو ناعادلانه وېش یوه نړیواله ستونزه ده، د حل لپاره یې باید څه وکړو؟

 لیکنه: حکمت جلیل

 د اوبو کمښت او ککړتیا یوازې په پرمختللو هیوادونو کې ستونزه نه ده، د دې درک هم اسانه دی چې د اوبو کمښت او خراب کیفیت څومره اقتصاد زیانمنوي، له بلې خوا د هغو ميندو او ماشومانو انځورونه خورا خواشينوونکي وي، چې په افريقا او هند کې په اوبو پسې اوږده مزلونه وهي.

د فلنټ، ميچګن د ښاروالۍ د اوبو رسونې سیسټم ککړ شوی چې ښکاره مثال يې نيوجرسي او نيویارک ښارونه دي.

 د اوبو ستونزه یوازې په پرمختللې نړۍ کې نه ده، دا په هر ځای کې د هر چا او اوسني وخت جدي ستونزه ده؛ ځکه اوبه د هر چا اړتیا ده او زموږ د ټولو ژوند ورسره تړلی دی.

څرنګه چې په نړۍ کې د اوبو پر سر سیالۍ ورځ تر بلې ‌‌ډېرېږي، د نفوسو ډېرښت، اقليمي بدلون او سياسي بې ثباتي دا ستونزه نوره هم پېچلې کوي او نه پرېږدي چې د نړۍ وګړي له اوبو برابره ګټه واخلي. څه به پېښ شي که ټولنې د اوبو پر بنيادي سيسټمونو پانګونه وکړي؟

نوې ټکنالوژي وازمايي؟ د اوبو پاليسي نوې کړي او د اوبو پر مديريت او څار کار وکړي؟ تېر يا ماضي نور د راتلونکي لپاره لارښود نه شي کيدای.

مونږ هغې ورځې ته نور هم نږدې يوو چې د ښاروالۍ د اوبو رسونې سيسټم روانې اوبه خلاصي شي، لکه د فلنټ غميزه. دا هر څه لرې نه دي؛ بلکې دا هر څه پر ورځنۍ چارې بدل شوي دي چې عام وګړي ورسره لاس او ګرېوان دي. موږ د اوبو نشتون په جنوبي افريقا، هند، اسټراليا او نورو ځايونو کې ګورو.

ان د امريکا په مختلفو ښارونو کې د اوبو په نلونو کې د سرپو ککړتيا موندل شوې ده. په ټوله مانا د اوبو نشتون د هغه پلان نتيجه ده، چې راتلونکی پکې په نظر کې نه و نيول شوی او ماضي نور د راتلونکي لپاره لارښود نه شي کيدای.

اوبو ته زياتې اړتيا د اوبو رسولو چارې ځنډنۍ کړې دي؛ ځکه موږ زياتره وخت د اوبو استعمال او قیمت په نظر کې نیسو، اقليمي بدلون او نور عوامل مو شا ته پرېښي.

همدارنګه د نلونو په اوبو کې ککړتيا ځکه زیاته ده، چې دا نلونه پر ټاکلي وخت نه پاکیږي او نه نوي کیږي.

 څېړنې ښيي چې په امريکا کې نږدې دوه وويشت ميليونه خلک د نلونو ککړې اوبه کاروي. د اوبو د ستونزې تر ټولو خواشينوونکی حالت دا دی، چې ډېری خلک دا توان نه لري، چې پاکې اوبه تر لاسه کړي، خو دوی مجبور دي چې د خپل عاید ډېره برخه پر اوبو مصرف کړي.

د یو خبر له مخې، په ځینو پرمختللو هيوادونو کې ‌‎‌‌‌‌‌ډېری خلک د خپل عاید زیاته سلنه پر اوبو مصرفوي. بل خوا يو څه هيوادونه لکه ماداګسکار چې خلک يې زياتره د ټانکرونو پر اوبو اتکا کوي، د خپلې یوې ورځې عايد ۴۵ سلنه پر اوبو مصرفوي. په موزمبق کې زياتره کورنۍ په ناقانونه توګه د حکومت تر ټاکلې اندازې ۱۰۰ سلنه زياتې اوبه مصرفوي.

بالاخره، موږ بايد پر دې پوه شو چې د اوبو برابرولو او اړتیا تر منځ واټن څومره دی؟ په اصل کې واټن بيخې نشته. شتمن خلک به اوبو ته لاسرسی لري او ټيټه طبقه به د لږو اوبو لپاره د خپل عايد زياته برخه مصرفوي.

د فلنټ له اوسېدونکو نيولې چې د بوتلونو پر اوبو اتکا کوي، تر جنوبي افريقا چې خلک د اوبو تر لاسه کولو لپاره په قطارونو کې ولاړ وي، دا ډول نابرابري په هر ځای کې شته.

 دا نا انډوله وېش اوس په ګډه کار کول غواړي دا ربړوونکې سناریو یو ښکاره پوښتنه تشریح کوي چې څه بايد وکړو او مونږ پوهيږو چې اوسني خبرونه به د اوبو ستونزو، قحطۍ، خراب کيفيت او لاسرسي ته دوا نه شي او ټولو وګړو ته د اوبو یو شان برابرول ناشوني دي. دا ضروري ده چې د ایکو سیسټم کارپوهان په يو ټول منلي پلان کې شامل شي.

همدارنګه، دولتي سکټور، خصوصي سکټور، خیریه موسسات، د نظر خاوندان، پانګوال او مدني ټولنې بايد د اوبو د کمښت او کيفيت پر ستونزو سره يوځای کار وکړي. ځکه له يادو خلکو هر یو جلا جلا نظر او پلان لري، مګر حکومتي پلان به يو څه ځنډنی، خو پراخ وي.

مونږ بايد سمدلاسه د اوبو په اړه خپل فکر بدل کړو، ځکه موږ تل د وچکالۍ په اړه چې د نړۍ په هر ګوټ کې ليدل کيږي، خبرې کوو؛ خو یو څه چې زیات وګړي ورسره لاس او ګريوان دي، هغه په صنعت کې د زياتو اوبو استعمال او د اقليمي بدلون تاثيرات دي.

دولتونه بايد د اوبو په اړه معلومات عام کړي، دا چاره د ځيرک تلیفون له لارې هم شونې ده چې خلک د اوبو د کیفيت او عمل لپاره لاس پکار شي. د معلوماتو عامول او د مدنې ټولنو شاملول کولای شي چې د اوبو په استعمال او پاليسيو کې تغير راولي.




t