لوی استاد/علامه حبيبي

لوی استاد/علامه حبيبي

❞په اروپا کې اتلسمه پېړۍ د علومو او تاریخپوهنې پېړۍ ده په افغانستان کې شلمه سدۍ د علم او البته د پښتوټولنې قرن دی. که څوک دا پوښتنه وکړي چې د شلمې پېړۍ په افغانانو کې تر ټولو زیات عالم او د سويډنیانو خبره داسې څوک دی چې پوهې او خوارۍ ته یې ستا زنه له حیرانتیا ولوېږي؟ نو زما ځواب به بې چون و چرا حبیبي صاحب وي.
البته په حبیبي صاحب یو حج خبرې کیدای شي مګر لنډه یې دا چې موږ کولای شو بې له ډيرو پښتنو لیکوالو لوستلو افغانستان -شناسان او پښتون-شناسان و اوسو مګر بې حبیبي لوستلو به دا دعوه ډيره نیمګړې وي. ځیني لیکوال او شاګردان یې ورته لوی استاد وايي. ولې د لوی نوم سره به ډير احتیاط کوو مګر د حبیبي صاحب په حق کې دا ډير مناسب لقب دی! دی له سلو ډير کتابونه او په لسګونه مقالې لري مګر څه چې دی له ټولو پښتنو مورخانو او څېړونکې بیلوي، د ده مطالعه او علم د اسلامي دورې په اړه دی. په پښتنو لیکوالو کې یو تاثر دا مجود دی چې دوۍ د اولسمې او شمږمې پېړۍ تر منځ یانې یولس سوه کلنه دوره په یو ډول اګنور کړې او خبرې پرې نه کوي. د دې وجه دا ده چې موږ اسلامي دورې ته د خپل زوال یا د سیاله قومونو د عروج په سترګه ګورو. درحالې چې هیڅکله داسې نه ده. تاسې د اسلامي دروې په اړه د پښتنو لیکوالو اثار ولټوۍ بغیر د حبیبي له تخلیقاتو به ډير کم منابع په ګوته کړای شۍ.
تاریخ تجزیه شهنشاهي افغان د افغانستان د انحطاط د نظریې مبادي کیدای شي. که څه هم زموږ د انحطاط نظریه باید لومړی د عروج نظریې له تکمېلیدو وروسته ولیکل شي. وضع عقلي مردم افغانستان در ظهور اسلام د افغانستان د علمي و فکر تاریخ لومړی خښته ده. البته مرحوم په پټه خزانه ډير سوال برانګیز شو مګر پر پټه خزانې تر اوسه هیچا داسې علمی نقد نه دی کړی چې هغه دې کامله باطله کړای شي بلکې ګومانونه او سوالونه دي! د مشروطیت غورځنګ یو بل بې جوړې کتاب دی چې د یو نوي افغان نسل پر حوصلو، مبارزو او قربانیو راڅرخي. دی په افغانستان کې د ادبي او سیاسی تاریخ ګډونکی او بیلونکی هم دی. په دې مانا چې لومړی یې د پښتو ادبیاتو تاریخ بې جوړې اثر ولیکه بل یې په خپلو تاریخي منابعو کې له شعري دیوانونو پراخه استفاده وکړه. د افغانستان تاریخ دوه جلده او د پښتو ادبیاتو تاریخ دوه جلده د حبیبي صاحب په عمده کارونو کې حسابېدای شي. د دې ټولو اثارو سره سره تذکره الاولیا یوه غټه لاسته راوړنه ده. مرحوم حبیبي د پښتو نسخو د لاسته راوړلو پسې د کلي په کلي پياده کرځېد او د جوماتونې تاخچې به کتلې، ګویا کوم پخواني پښتو کتابونه په کې پيدا شي.
هغه ځوانان چې خپل راتلونکی په لیکلو او څېړلو ګوري حبیبي صاحب مطالعه ورته یوه لویه انګېزه و روحیه هم ده!❝.

✍️قسيم ځير

منډيګک




t