دخان شهید لنډ ژوند لیک

دخان شهید لنډ ژوند لیک

ډاکټر عبدالطیف یاد
عبدالصمد خان اڅکزی (۷ د جولای، ۱۹۰۷ ز. – ۲ د ډېسمبر، ۱۹۷۳ ز.) د سهېلي پښتونخوا يو مخور ولسي مبارز، سياسي مشر او نامتو ادبي شخصيت ؤ. هغه د خپلو سياسي فعاليتونو او په سياست کې د ښکېل پاتې کېدو په سبب د برتانيوي هند د واکمن حکومت لخوا او بيا وروسته د پاکستاني حکومت لخوا په وار وار زنداني شوی. نوموړی د انجمن وطن په نامه د يوه ولسي غورځنگ مشر او بنسټگر ؤ چې بيا دغه ولسي غورځنگ د هند د کانگرېس او خدايي خدمتگارو له خوا په رسميت وپېژندل شو.
عبدالصمد خان اڅکزی د نور محمد خان اڅکزي زوی ؤ. هغه د سهېلي پښتونخوا په گلستان نومې سيمه کې زېږېدلی ؤ. نوموړی چې د خان شهيد په نامه هم شهرت لري، خپلې لومړنۍ زده کړې تر اتم ټولگي پورې په منظمه توگه ترسره کړې وې، بيا يې نورې زده کړې په دوديزه توگه د سيمې له ديني عالمانو څخه ترسره کړي وې. کله چې په ۱۹۲۹ ز. کال کې د سياسي ښکېلتيا په سبب په ۱۴ کاله بند محکوم شو، نو بيا يې په بنديخانه کې په غير رسمي ډول د فاضل پښتو، فارسي، مېټرک او اېف اې په آزموينو کې گډون وکړ او د برياليتوب سندونه يې ترلاسه کړل. نوموړی په پښتو دري، اردو او عربي ژبو ښه پوهېده او احاطه يې پرې درلوده. هغه خپل ټول عمر په زده کړه، فرهنگي او سياسي فعاليتونو تېر کړی او د سياست په ډگر کې له هېواد سره د مينې په گناه د مچ، هري پور او ملتان په زندانونو کې يې سختې شپې او ورځې تېرې کړي.
عبدالصمد خان اڅکزی يوازې يو سياسي او ټولنيز شخصيت نه ؤ، هغه يو هر اړخيزه وگړی ؤ چې د رسنيو د چاپ تر څنگ په ادبي او علمي چارو کې هم بوخت پاتې شوی او گڼ شمېر فرهنگي خدمتونه يې کړي دي. ده برسېره پر دې چې د استقلال په ورځپاڼه کې يې خپلې ليکنې خپرولې، د گلستان له مجلې او نورو ملي خپرونو سره يې هم همکاري کوله. د ده ليکنې په يوې سيمې پورې محدودې نه وې، بلکې د افغانستان، بلوچستان او پېښور په مطبوعاتو کې وخت په وخت خپرېدلې.
دده چا پ شوي کتابونه :
۱-صمد اللغات – د پښتو ژبې سيند چې په لس هاو زره لغتونه په کې راغلي. دا سيند په ۱۹۵۳ ز. کال کې د کوټې په جېل کې ليکل شوی دی.
۲- زما ژوند – په دې اثر کې د خان صاحب ژوند پېښې په ۷۹۰ مخونو کې راغلی دی
۳-پښتو ژبه او ليکدود – دا يوه کوچنۍ رساله ده چې په ۱۹۵۶ ز. کال کې په کوټه کې چاپ شوې ده.
دده ژباړل شوي کتابونه :

۱-گلستان – د شېخ سعدي د گلستان پښتو ژباړه – دا کتاب په ۱۹۵۰ ز. کال کې د هري پور په زندان کې ژباړل شوی.
۲-ترجمان القرآن – دا د مولانا ابوالکلام آزاد، د ترجمان القرآن پښتو ژباړه ده چې په ۱۹۴۷ ز. کال کې د مچ په زندان کې ژباړل شوی.
۳-کيميای سعادت – د امام غزالي د کيميای سعادت پښتو ژباړه
۴-سيرة النبي – د شبلي نعماني د سيرة النبي د لومړي ټوک پښتو ژباړه
۵-د آزادۍ پای – د چارلټ اوډايس مارټر د کتاب (Future of Freedom) پښتو ژباړه
۶-آزادي کا افق – د همدې پورتني کتاب اردو ژباړه.
شهادت :
عبدالصمد خان اڅکزی يو ټول منلی پښتون مبارز د گڼ شمېر فرهنگي او ټولنيزو چوپړونو وروسته په ۲ د ډيسمبر، ۱۹۷۳ ز. کال د کوېټې په ښار کې د خپل کور په مېلمستون کې دپاکستان ي جر نیلانو او آی ایس آي دلاسپوڅو له خوا په شهادت ورسید.
اروا دې یې ښاده وي !




t